Verschillende definities van bereikbaarheid
Er bestaan verschillende definities van bereikbaarheid. De definitie die wij hanteren is: het gemak waarmee activiteiten of bestemmingen binnen een acceptabele reistijd, kosten of moeite kunnen worden bereikt (Hamersma et al., 2023). Bereikbaarheid is wat anders dan mobiliteit. Mobiliteit gaat over verplaatsingen en afgelegde afstanden. Mobiliteit is daarmee een middel voor bereikbaarheid. In dit hoofdstuk presenteren we verschillende indicatoren voor bereikbaarheid. Op die manier laten we zien dat bereikbaarheid vanuit verschillende invalshoeken kan worden benaderd. Het uitklapkader hieronder gaat in op ontwikkelingen in het denken over bereikbaarheid en op verschillende bereikbaarheidsindicatoren. Daarna volgt de ontwikkeling van bereikbaarheid van banen (2018-2024), het wegverkeer, en het treinverkeer.
Figuur 1 Visualisatie van Nationaal Bereikbaarheidspeil
Bereikbaarheidsdenken
Het accent in het beleid van het ministerie van IenW is de afgelopen jaren meer op bereikbaarheid en minder op mobiliteit te komen liggen (IenW, 2025). Bij bereikbaarheid gaat het niet alleen om de reissnelheid, maar ook om de nabijheid van werk en voorzieningen.
In de Integrale Mobiliteitsanalyse van 2021 van het ministerie van IenW (IenW, 2021) werd een bereikbaarheidsindicator gepresenteerd die beide componenten, reissnelheid en nabijheid, in zich had. De indicator meet het aanbod van bestemmingen dat binnen een redelijke reistijd met een bepaalde vervoerwijze (auto, ov, fiets) vanuit een bepaald gebied in Nederland bereikbaar is. Deze ‘IMA-indicator’ is primair ontwikkeld ten behoeve van het maken van prognoses van bereikbaarheid van banen en voorzieningen in een toekomstig jaar. Daarnaast biedt de IMA-indicator de mogelijkheid om een beeld te schetsen van de stand van de bereikbaarheid en de historische ontwikkeling ervan. We gebruiken deze indicator daarom sinds enkele jaren ook in Kerncijfers en Mobiliteitsbeeld van het KiM.
Enige tijd na de Integrale Mobiliteitsanalyse uit 2021 is er, door het denken over bereikbaarheid, een ontwikkeltraject gestart voor deze IMA-indicator. De bereikbaarheid voor mensen met een auto is heel anders dan voor mensen zonder auto. En in de spits is de autobereikbaarheid slechter dan buiten de spits. Inmiddels kan de IMA-indicator hier rekening mee houden.
Tevens heeft het denken over bereikbaarheid geleid tot nieuwe indicatoren. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) kwam in 2022 ook met een berekende bereikbaarheidsindicator (Bastiaanssen en Breedijk, 2022). En het CBS (2022) en Pot (2023) kwamen met meer subjectieve bereikbaarheidsindicatoren die weergeven hoe mensen bereikbaarheid ervaren. Recent is het Nationaal Bereikbaarheidspeil daar bijgekomen.
Nationaal Bereikbaarheidspeil
De IMA-indicator houdt rekening met voor burgers redelijke reistijden, gebaseerd op daadwerkelijk gerealiseerde reistijden. Er wordt dus niet expliciet rekening gehouden met welke reistijden burgers acceptabel vinden. Het Nationaal Bereikbaarheidspeil doet dat wel. Deze indicator meet welk deel van de Nederlanders met welk vervoermiddel binnen een gemiddeld acceptabel geachte reistijd belangrijke voorzieningen kan bereiken. Vanuit elk postcodegebied in Nederland is geïnventariseerd hoe de gemiddeld acceptabel geachte reistijd zich verhoudt tot de daadwerkelijke reistijd. Hiervoor heeft het KiM onderzocht welke typen bestemmingen voor reizigers meer en minder belangrijk zijn om te kunnen bereiken, en welke vervoerwijzen de voorkeur hebben (Hamersma en Roeleven, 2024). De voorzieningen in het Nationaal Bereikbaarheidspeil zijn basisonderwijs, voortgezet onderwijs, mbo, hbo, wetenschappelijk onderwijs (universiteiten), huisarts, ziekenhuis, supermarkt, en arbeidsplaatsen (banen). Figuur 1 toont een voorbeeld: de inwoners in een westelijk deel van Nederland die een ziekenhuis met de vervoerwijzencombinatie fiets-ov-lopen binnen een acceptabel geachte reistijd (32 minuten) binnen bereik (geel) en buiten bereik (rood) hebben.
De bovengenoemde inventarisatie van acceptabele versus daadwerkelijke reistijd is de zogenaamde ‘nulmeting’ van het Nationaal Bereikbaarheidspeil: de stand van zaken van de bereikbaarheid van voorzieningen in Nederland. Een volgende geplande stap is de structurele monitoring van de bereikbaarheid: het periodiek opnieuw meten van de bereikbaarheid zodat inzicht ontstaat in de ontwikkeling ervan. Als die stap is gezet kan het Nationaal Bereikbaarheidspeil ook dienen als monitoringsinstrument.
Berekende bereikbaarheid van banen
Tabel 1: Ontwikkeling indexwaarde IMA-bereikbaarheidsindicator voor banen in Nederland, gewogen naar beroepsbevolking1
|
Banen |
2018 |
2022 |
2024 |
|
Auto |
100 |
109 |
109 |
|
Ov |
100 |
109 |
112 |
|
Fiets |
100 |
110 |
113 |
- Tabel 1 toont de ontwikkeling van de berekende bereikbaarheid van banen in de periode 2018-20242 op basis van de IMA-bereikbaarheidsindicator, in de vorm zoals die is gebruikt in het Mobiliteitsbeeld 2025 (KiM, 2025). Deze indicator toont het aanbod van bestemmingen – in dit geval banen - dat binnen een redelijke reistijd met een bepaalde vervoerwijze (auto, ov, fiets) vanuit een bepaald gebied in Nederland bereikbaar is. Het gaat om ‘potentiële’ bereikbaarheid. Potentieel, omdat niemand daadwerkelijk naar alle binnen een redelijke reistijd te bereiken bestemmingen zal willen reizen. Voor meer uitleg over de IMA-bereikbaarheidsindicator verwijzen we naar bijlage 2 van Mobiliteitsbeeld 2025.
- Gemiddeld voor heel Nederland is de bereikbaarheid van banen toegenomen voor alle vervoerwijzen. De groei van het totaal aantal banen is daar vooral de oorzaak van.
- Wel zijn er ruimtelijke verschillen in de ontwikkeling van de berekende bereikbaarheid. We verwijzen naar Mobiliteitsbeeld 2025 voor kaarten die deze verschillen laten zien.
- Auto: bezien over heel Nederland is de bereikbaarheid van banen met de auto verbeterd tussen 2018 en 2024. Dit kwam vooral door de groei van het aantal banen in die periode. De verbetering van de bereikbaarheid vond geheel plaats tussen 2018 en 2022. De toename van congestie tussen 2022 en 2024 (zie ‘Reistijdverlies op HWN’ in Kerngegevens ‘Bereikbaarheid’ ) had een dempend effect op de positieve ontwikkeling van de bereikbaarheid van banen.
- Ov en fiets: gemiddeld over heel Nederland is de bereikbaarheid van banen met het ov en met de fiets toegenomen tussen 2018 en 2024. Die toename vond, anders dan bij de auto, ook plaats in de periode 2022-2024, omdat ov en fiets niet of nauwelijks te maken hebben met congestie.
Wegverkeer: afgelegde afstand en reistijdverlies
Afgelegde afstand
- Tussen 2024 en 2025 nam de totaal op alle wegen in Nederland afgelegde afstand van wegvoertuigen (personenauto’s, bestelauto’s, zware vrachtvoertuigen, bussen en campers)3 licht toe met 0,5%, tot 138,0 miljard voertuigkm (CBS (2026), zie Kerngegevens ‘Bereikbaarheid’). Deze toename kwam volledig voor rekening van de categorie personenauto’s. De gezamenlijk afgelegde afstand van bestelauto’s, zware vrachtvoertuigen, bussen en campers bleef ongeveer gelijk. De totaal op de Nederlandse wegen afgelegde afstand lag in 2025 ongeveer 2% boven die van 2018.
- De afgelegde afstand van het wegverkeer (inclusief motoren) op het hoofdwegennet nam ook beperkt toe, namelijk met 0,6%. Ten opzichte van 2015 was sprake van een stijging van 5,7%.
- Gemiddeld over het jaar was de vrijdag de drukste dag in 2019, 2023 en 2025 (figuur 2). Met andere woorden, de vrijdag was in die jaren gemiddeld steeds de dag van de week met de grootste afgelegde afstand. Een mogelijke verklaring daarvoor is dat op de vrijdagen er meer recreatief verkeer op de weg is, met name aan het begin van vakantieweken en lange weekenden. In 2024 was de donderdag de drukste dag. Het verschil in gemiddelde afgelegde afstand tussen donderdag en vrijdag is zeer klein in alle jaren. De gemiddeld rustigste dag was steeds de zondag.
- De verdeling van de afgelegde afstand op het hoofdwegennet over de gemiddelde werkdag verschilt weinig tussen 2023, 2024 en 2025 (figuur 3). De lijnen liggen praktisch bovenop elkaar gedurende de gehele dag. Alleen tussen de spitsen (van 9.00 tot 16.00 uur) werd in 2023 er iets minder afstand afgelegd dan in 2024 en 2025. De totale afgelegde afstand op werkdagen was 52,3 miljard km in 2023, 53,8 miljard km in 2024, en ook 53,8 miljard km in 2025. Hierbij is rekening gehouden met feestdagen die op werkdagen vallen.4
Figuur 2 Verdeling van de afgelegde afstand op het hoofdwegennet over de weekdagen, 2019, 2023, 2024, 2025
Index met grootste afgelegde afstand = 100
2019 2023 2024 2025 Maandag 93,7 93,7 92,4 93,2 Dinsdag 95,4 97,6 95,2 96,6 Woensdag 96,3 97,7 96,8 97,6 Donderdag 99,5 98,6 100 99,6 Vrijdag 100 100 99,8 100 Zaterdag 74,9 78,2 78,1 79,2 Zondag 66,6 66,7 68,7 67,5
Figuur 3 Verdeling van de afgelegde afstand op het hoofdwegennet over de dag, op een gemiddelde werkdag, 2023-2025 (in mld km, per kwartier)
2023 2024 2025 00:00 0,106368631 0,110498754 0,111160606 0,09182032 0,094683792 0,095387089 0,075304007 0,077856151 0,078359205 0,063471096 0,065915027 0,06616996 0,055491072 0,057891598 0,058018347 0,049846022 0,052168032 0,052389863 0,044258893 0,046477297 0,046730825 0,040015752 0,04216156 0,042438504 02:00 0,037659363 0,039842508 0,040164543 0,036530824 0,038624348 0,038720745 0,03539833 0,037445176 0,037181752 0,034797272 0,036790164 0,03646855 0,035823745 0,038109611 0,037722172 0,038623645 0,041142306 0,040614606 0,041871611 0,044547966 0,044181029 0,045331253 0,04821162 0,047941039 04:00 0,053228886 0,056421953 0,056229679 0,066043801 0,07012128 0,070482589 0,083148453 0,088319472 0,088881653 0,104710503 0,110852767 0,111673546 0,150131961 0,158954803 0,161238402 0,222635616 0,235520154 0,239673514 0,302681375 0,320048666 0,324867731 0,379569585 0,403298982 0,406496903 06:00 0,510139448 0,536510627 0,542356163 0,679517526 0,706076028 0,714297074 0,789234158 0,815938409 0,826372437 0,795125719 0,824218025 0,833406816 0,844875859 0,879934543 0,879533076 0,945009048 0,979980193 0,974093852 1,023045911 1,051207758 1,039852064 1,011455096 1,034326144 1,020777629 08:00 0,981244787 1,001593826 0,986452469 0,965503309 0,986629149 0,973208824 0,9366941 0,960107427 0,95006161 0,858046797 0,881140326 0,874116532 0,779155594 0,799045268 0,793257662 0,765665047 0,78642228 0,78240968 0,758160398 0,778903557 0,777688089 0,728823798 0,750766897 0,74953271 10:00 0,702016872 0,724813343 0,726361079 0,715011113 0,735062817 0,739507203 0,715670572 0,734239261 0,740204057 0,699783953 0,717582874 0,721520426 0,684482616 0,704287776 0,709660255 0,704202578 0,726267239 0,731735381 0,715852959 0,740921221 0,747324876 0,719969116 0,74440803 0,751630405 12:00 0,734941545 0,760615967 0,76703607 0,770149381 0,797228668 0,804226341 0,787768989 0,813992581 0,820467082 0,779858732 0,804728945 0,810382997 0,772845803 0,79808376 0,80343949 0,79976348 0,82479479 0,830530025 0,80749597 0,833591514 0,838594636 0,799234097 0,826250477 0,831150175 14:00 0,815824698 0,838961034 0,845447654 0,85371187 0,878811032 0,887089036 0,86778579 0,896741321 0,902149663 0,872369174 0,902545675 0,908655974 0,898016647 0,927726029 0,928375842 0,950043198 0,980291826 0,9783504 0,981875563 1,00983449 1,005637779 1,010544873 1,035505943 1,029193933 16:00 1,030723207 1,050469569 1,049818162 1,055233426 1,075930228 1,071515712 1,052004883 1,073007847 1,067389041 1,05783301 1,079622228 1,071230837 1,058345776 1,078838061 1,066080867 1,088696533 1,10311276 1,087526365 1,01123283 1,023102354 1,00709532 0,920759712 0,930636668 0,915948002 18:00 0,825274482 0,832102796 0,819360613 0,757132217 0,763482929 0,75277268 0,671558289 0,679366604 0,672929332 0,59925794 0,606764949 0,607292569 0,550487847 0,560082354 0,562094343 0,510999244 0,521150701 0,524842975 0,46760788 0,477583817 0,482749606 0,429367182 0,439555758 0,444069213 20:00 0,39583449 0,407832559 0,411429009 0,378724739 0,391947588 0,394840012 0,352471097 0,365847487 0,369431185 0,333867522 0,346748779 0,351253874 0,323066941 0,333526285 0,339538157 0,319081715 0,328167254 0,333701036 0,301060568 0,308476561 0,313352832 0,287070288 0,293769968 0,298679697 22:00 0,286405994 0,293955662 0,296436014 0,284190954 0,291569423 0,294344748 0,257710387 0,264288679 0,267391798 0,229948567 0,236719098 0,239862757 0,21366644 0,221271861 0,223997775 0,198552754 0,206699801 0,208357701 0,172075562 0,178796665 0,180268657 0,147206787 0,152457341 0,153704097
Reistijdverlies
- Het reistijdverlies op het hoofdwegennet nam met 4,3% af tussen 2024 en 2025. Het is voor het eerst sinds de COVID-19-pandemie dat het reistijdverlies op het hoofdwegennet daalt in plaats van stijgt (zie Kerngegevens ‘Bereikbaarheid’). Ook opvallend is dat de daling samengaat met een lichte toename van de afgelegde afstand op het hoofdwegennet tussen 2024 en 2025. De openstelling van het nieuwe deel van de A16 bij Rotterdam heeft een groot aandeel gehad in de daling van het reistijdverlies (RWS, 2026). Doordat na opening het verkeer zich kan verspreiden over meer verschillende routes worden op nabijgelegen wegen (A20 en de A13) reistijdverbeteringen behaald. Ondanks de daling van het reistijdverlies namen de files juist iets toe tussen 2024 en 2025 (RWS, 2026; ANWB, 2025). Deze tegengestelde ontwikkeling is mogelijk omdat we spreken van reistijdverlies bij een snelheid van minder dan 100 km/uur, terwijl de indicator voor files (de filezwaarte) uitgaat van de lengte maal de duur van files. Zodoende draagt een auto die een uur lang 80 km/uur rijdt op het hoofdwegennet wel bij aan het reistijdverlies, maar niet aan de filezwaarte.
- Het reistijdverlies in 2025 was met 96,9 miljoen voertuigverliesuren duidelijk lager dan in het jaar met het hoogste reistijdverlies in de reeks. Dat was 2019, met 110,6 miljoen voertuigverliesuren.
- In 2025 had de donderdag het meeste reistijdverlies van alle weekdagen (zie figuur 4). In 2023 en 2024 was dat nog de dinsdag. Overigens was het reistijdverlies op de dinsdag in 2025, met indexwaarde 99,3, bijna even hoog als op de donderdag.
- De weekdagen met het meeste reistijdverlies (dinsdag of donderdag) zijn in geen van de jaren ook de dagen met de grootste afgelegde afstand (dat is namelijk vaak de vrijdag). Dat komt doordat op de vrijdag de afgelegde afstand binnen de ochtend- en avondspits lager is dan op de andere weekdagen, maar de afstand afgelegd buiten die spitsen juist hoger is dan op de andere werkdagen.
- Net als bij de afgelegde afstand zien we ook voor de verdeling over de gemiddelde werkdag van het reistijdverlies op het hoofdwegennet weinig verschil tussen de jaren 2023, 2024, en 2025 (figuur 5). Vergeleken met 2023 en 2024 is in 2025 sprake van iets minder reistijdverlies in de ochtend- en avondspits. In de avondspits is het reistijdverlies groter dan in de ochtendspits.
Figuur 4 Verdeling van het reistijdverlies op het hoofdwegennet over de weekdagen, 2023-2025
Index (dag met hoogste reistijdverlies = 100)
2023 2024 2025 Maandag 73,9 76,5 82,3 Dinsdag 100,0 100,0 99,3 Woensdag 78,9 82,4 82,5 Donderdag 91,3 98,2 100,0 Vrijdag 80,0 84,2 84,7 Zaterdag 32,2 33,9 39,8 Zondag 21,7 25,6 26,7
Figuur 5 Verdeling van het reistijdverlies op het hoofdwegennet over de dag, op een gemiddelde werkdag, 2023-2025 (in mln uren, per kwartier)
2023 2024 2025 00:00 0,04683145 0,05008455 0,04721445 0,039532575 0,041060225 0,03863645 0,030863675 0,032920575 0,030694875 0,0252608 0,02739925 0,025739825 0,021717125 0,024191925 0,0224623 0,018991825 0,02183865 0,0202192 0,016561175 0,0196861 0,018018425 0,01512745 0,0182604 0,016616375 02:00 0,01466375 0,01758895 0,01620745 0,014439975 0,017646275 0,016072575 0,0143507 0,01762475 0,015840125 0,014236075 0,01790315 0,01589545 0,015177625 0,0191874 0,01691115 0,0164018 0,02072205 0,018281875 0,0180046 0,0226567 0,020041425 0,01970115 0,02467335 0,021885975 04:00 0,024386775 0,030137575 0,026810625 0,0303752 0,037484575 0,03348825 0,03790195 0,046100275 0,04137135 0,0453417 0,053514425 0,04858635 0,06318055 0,07219825 0,066839625 0,089251875 0,100224625 0,094384175 0,120563025 0,132410425 0,1261971 0,151502225 0,168112025 0,1559817 06:00 0,250547575 0,296171275 0,25889695 0,504764125 0,607281425 0,530135925 0,8147984 0,94242765 0,8394552 0,953832475 1,07323535 0,97655995 1,055646275 1,1595058 1,075666175 1,4656264 1,568786925 1,489709675 2,04851285 2,142255075 2,01292945 2,563231525 2,6207389 2,433134575 08:00 2,62480565 2,6469525 2,4450717 2,6676602 2,668875575 2,455266625 2,575212575 2,58047255 2,360206425 2,279775575 2,298758575 2,079197675 1,64183075 1,67202485 1,503257825 1,20176945 1,250191775 1,1248847 0,954042125 1,018645775 0,9254157 0,7898115 0,85572035 0,787635325 10:00 0,6575755 0,725271725 0,675073575 0,6324751 0,69039895 0,65525485 0,635875775 0,689833625 0,65539595 0,628341175 0,679390725 0,655067125 0,60488495 0,654941525 0,63485035 0,629030075 0,68134215 0,664500125 0,644665575 0,6966998 0,6790551 0,66642155 0,720151825 0,70167645 12:00 0,673429625 0,741838025 0,720326525 0,71856815 0,787008675 0,772519475 0,765608825 0,82792545 0,81596445 0,7875436 0,8497877 0,840124275 0,74829045 0,819679475 0,8248553 0,7960129 0,8671524 0,870773925 0,83373105 0,905013925 0,90965025 0,855443875 0,928214975 0,93616575 14:00 0,899300375 0,96635605 0,95616775 0,999639125 1,08175655 1,06805805 1,07368115 1,165390675 1,157891725 1,15801805 1,25815995 1,255641275 1,2612026 1,3807183 1,3642759 1,5330288 1,69001725 1,673473875 1,8964386 2,080618425 2,0363966 2,378586925 2,561648125 2,472189075 16:00 2,75257735 2,901518375 2,790260175 3,17845105 3,31119465 3,1947043 3,3680913 3,471755775 3,34148165 3,5208397 3,60834265 3,45671315 3,487098825 3,5518726 3,37616245 3,828177175 3,845344625 3,6307597 3,657768325 3,59065395 3,3491117 2,943338925 2,825672825 2,621097075 18:00 2,068241425 1,9348544 1,8184209 1,4115595 1,30091475 1,24090605 0,9309604 0,8560732 0,830560425 0,625950025 0,581348075 0,575504775 0,4430213 0,426258975 0,420491875 0,354333075 0,34456335 0,3431705 0,28977295 0,285417125 0,28616565 0,250088475 0,250558375 0,2488876 20:00 0,217898125 0,22006765 0,21788805 0,203389125 0,208059025 0,205421275 0,1824296 0,18766335 0,187040725 0,170507275 0,17620565 0,17692825 0,165624475 0,1707319 0,17209705 0,1671609 0,171554225 0,17371705 0,159044775 0,163026025 0,164862 0,15185935 0,156029975 0,157251375 22:00 0,1531418 0,157910225 0,157212425 0,154848225 0,15904675 0,158678375 0,138258275 0,142385625 0,1433415 0,1192148 0,123781675 0,123739275 0,1099688 0,114284225 0,1130169 0,099896675 0,10552385 0,10190845 0,08412845 0,088808025 0,0850962 0,069386525 0,073222525 0,06976045
Treinverkeer: afgelegde afstand en vertraging
Afgelegde afstand
- De afgelegde afstand door alle treinen (treinkm) voor personenvervoer in Nederland in 2025 was 151 miljoen kilometer (zie Kerngegevens ‘Bereikbaarheid’). Dat is 2,7% meer dan in 2024, en 4,1% meer dan in 2015.
Vertraging
- De gemiddelde treinvertraging per treinreis (gemeten in minuten) op het hoofdrailnet (HRN) was in 2025 met 1,9 minuten lager dan in 2024, toen nog sprake was van 2,2 minuten vertraging per treinreis. Dat is een daling van 14%. Ten opzichte van 2015 is sprake van dezelfde daling, zowel absoluut als relatief. Door de vertraging per treinreis te tonen, corrigeren we voor verschillen in aantallen treinreizen tussen de jaren.5
Voetnoten, begrippen en referenties
1 De bereikbaarheid op nationaal niveau is een gewogen gemiddelde van de bereikbaarheid van meerdere gebieden in Nederland. De bereikbaarheid van gebieden met veel mensen in de beroepsbevolking telt zwaarder mee in de landelijke waarde dan de bereikbaarheid van gebieden met weinig mensen in de beroepsbevolking.
2 Voor het berekenen van de bereikbaarheid met de IMA-bereikbaarheidsindicator is gebruik gemaakt van het Landelijk Model Systeem (LMS). De modelinputs zijn beschikbaar voor een beperkt aantal jaren. Daardoor kan de bereikbaarheid ook voor slechts een beperkt aantal jaren (2018, 2022, en 2024) worden berekend.
3 Motorfietsen en bromfietsen ontbreken in dit totaal omdat voor deze voertuigsoorten onvoldoende tellerstanden worden geregistreerd om goede verkeersprestaties te kunnen schatten.
4 De afgelegde afstand op bijvoorbeeld maandag Tweede Paasdag is niet meegenomen in de totalen.
5 In jaren waarin veel treinreizen worden gemaakt is het absolute niveau van vertraging al gauw hoger dan in jaren met weinig treinreizen. Dit wordt gecorrigeerd door te delen door het aantal treinreizen in een jaar.
Bereikbaarheid: het gemak waarmee activiteiten of bestemmingen binnen een acceptabele reistijd, kosten of moeite kunnen worden bereikt.
Wegverkeer totaal: de totaal afgelegde afstand (km) door personenauto’s, bestelauto’s, zware vrachtvoertuigen, bussen en campers op alle wegen in Nederland.
Wegverkeer hoofdwegennet: de totaal afgelegde afstand (km) door gemotoriseerde voertuigen op het hoofdwegennet in Nederland.
Reistijdverlies hoofdwegennet: de tijd (in uren) die verloren gaat op het hoofdwegennet doordat een snelheid van 100 km/u niet kan worden bereikt. 100 km/u benadert de free-flow gemiddelde snelheid.
Hoofdwegennet: het hoofdwegennet (HWN) wordt beheerd door Rijkswaterstaat. Het HWN verbindt economische en bestuurlijke centra in Nederland en sluit aan de op de infrastructuur van andere wegbeheerders in Nederland en de ons omringende landen.
Treinverkeer totale spoornet: de in Nederland gereden afstand (km) door personentreinen inclusief de afstand op het HSL-traject.
Gemiddelde vertraging per treinreis, hoofdrailnet (HRN): de totale vertraging met de trein (in minuten) in een jaar gedeeld door de som van het jaarlijks aantal reizen van reizigers met vertraging en het jaarlijks aantal reizen van reizigers zonder vertraging op het hoofdrailnet.
ANWB (2025). Nieuwe wegen verbeteren de doorstroming. Nieuwsbericht bekeken op 02-10-2026: https://www.anwb.nl/verkeer/nieuws/nederland/2025/december/filezwaarte-2025-nieuwe-wegen-zorgen-voor-minder-file.
Bastiaanssen J., Breedijk M. (2022). Toegang voor iedereen? Een analyse van de (on)bereikbaarheid van voorzieningen en banen in Nederland. Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving (PBL).
CBS (2022). Onderweg in Nederland (ODiN) 2022 – Onderzoeksbeschrijving. Geraadpleegd op 15-10-2026via: https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/rapportages/2023/onderweg-in-nederland--odin---2022-plausibiliteitsrapportage?onepage=true. Den Haag: Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).
CBS (2026) CBS statline: Verkeersprestaties motorvoertuigen; kilometers, voertuigsoort, grondgebied. Geraadpleegd op 5 november 2026. Den Haag: Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).
Hamersma M., Roeleven I. (2024). Acceptabele bereikbaarheid, een reizigersperspectief. Den Haag: Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM).
Hamersma M., Moorman S., ’t Hoen A. & Arendsen, K. (2023). Op weg naar bereikbaarheidsdoelen in mobiliteitsbeleid. Den Haag: Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM).
IenW (2021). Integrale Mobiliteitsanalyse 2021, mobiliteitsontwikkeling- en opgaven in kaart gebracht, mei 2021, Den Haag: Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW).
IenW (2025). Bereikbaarheid op Peil, Kabinetsstandpunt over bereikbaarheid behouden en verbeteren, maart 2025, Den Haag: Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW).
KiM (2025). Mobiliteitsbeeld 2025. Den Haag: Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM).
Pot F. (2023). The extra mile. Perceived accessibility in rural areas. PhD thesis, University of Groningen.
Prorail (2026). Jaarverslag 2025. Prorail B.V., 10 april 2026.
RWS (2025). Rapportage Rijkswegennet 2024: 1 januari – 31 december. Den Haag: Rijkswaterstaat.
RWS (2026). Rapportage Rijkswegennet 2025: 1 januari – 31 december. Den Haag: Rijkswaterstaat.